Private handhaving van het mededingingsrecht: Collective redress en Residex

Private handhaving van het mededingingsrecht

Private handhaving is al jaren een hot topic op de agenda van de Europese Commissie. Voor een effectieve handhaving van eerlijke concurrentie, is participatie van burgers en derhalve ook nationale rechters vereist.

 

Deze bijdrage behandelt de toenemende rol van beide actoren. Daartoe wordt eerst het voorstel van de Commissie voor collective redress besproken. Daarna wordt de zaak Residex (LJN:BD6981) kort aangehaald, omdat hierin private handhaving met mededingingsrecht aan de orde is.

 

Collective redress

Middels een Europees raamwerk voor collective redress (in het Nederlands: collectief verhaal), is de Europese Commissie voornemens de private handhaving van o.m. het mededingingsrecht te verbeteren. Collectief verhaal wil in dit geval zoveel zeggen als: dat gedupeerden van concurrentieverstorende gedragingen, gezamenlijk hun schade kunnen verhalen op de overtreder(s).

 

Onder leiding van de toenmalige EU-Commissaris Kroes, heeft de Commissie verschillende initiatieven genomen, met als doel de gang naar de rechter voor gedupeerden van illegale praktijken makkelijker te maken. Echter, de praktijk wijst uit dat met name consumenten nog steeds aanzienlijke obstakels tegenkomen op het vlak van toegang, doeltreffendheid en betaalbaarheid. Collectief verhaal zou hiertoe een oplossing kunnen bieden.

 

Een EU kader voor collectief verhaal

In 2008 heeft de Commissie een Groenboek gepubliceerd, waarin zij vier verschillende voorstellen presenteerde voor collectief verhaal voor consumenten. De recente toespraak van Commissaris Almunia (Brussel, 21 oktober 2010, Speech/10/576) laat zien welke koers de Commissie heeft gekozen: een Richtlijn die beoogt een Europese standaard te scheppen voor collectief verhaal, zodat dit rechtsmiddel voor alle EU burgers gelijkelijk toegankelijk wordt. De Commissie is zich evenwel bewust van het feit dat een collectief verhaalsrecht in Europa ook een keerzijde kent: men vreest zogenaamde 'Amerikaanse toestanden' (excessieve claimcultuur). Strenge waarborgen dienen dergelijk misbruik van het collectief verhaalsrecht tegen te gaan.

 

Het Europese kader voor collectief verhaal zal zich de komende tijd verder ontwikkelen. Vanaf november 2010 start een openbare consultatie. De resultaten hiervan zal de Commissie gebruiken bij het opstellen van de genoemde concept richtlijn.

  

Residex

In deze zaak werd de Hoge Raad verzocht zich uit te spreken over de nietigverklaring van een garantie die de gemeente Rotterdam in strijd met het staatssteunrecht had verstrekt aan een geldschieter van een vennootschap uit het RDM-concern. De Hoge Raad vroeg zich af of het doelmatig is om slechts de verleende garantie ongedaan te maken, indien daarmee het echte voordeel, zoals de lening die door de garantie is gedekt, niet wordt getroffen en legt deze vraag voor aan het HvJ EU.

 

Vooralsnog heeft het HvJ EU de vraag niet beantwoord, maar de kans is groot dat zij zal antwoorden dat de nationale rechter binnen zijn bevoegdheden iedere maatregel moet treffen om de onrechtmatige steun ongedaan te maken. Dit kan ertoe leiden dat niet alleen de steunmaatregel zelf, maar ook de directe voordelen ervan, zoals de gegarandeerde lening, ongedaan gemaakt moeten worden.