NMa geeft tips aan inkopers om hoge offertes te voorkomen

De Nederlandse Mededingingsautoriteit ("NMa") heeft in juni 2010 een brochure uitgebracht voor inkopers met tips en tricks over hoe bid-rigging herkend en voorkomen kan worden. Grootinkopers zoals woningcorporaties kunnen het slachtoffer worden van bid-rigging en de NMa-brochure gebruiken om bid-rigging te herkennen en te voorkomen. Door aanbieders kan de NMa-brochure worden gebruikt ter bewustwording van de signalen die de NMa gebruikt om bid-rigging te herkennen en dit gedrag te voorkomen. In dit artikel wordt nader op de NMa-brochure ingegaan.

 

Bid rigging

Bid-rigging is een fancy woord voor samenspanning door aanbieders (zoals aannemers, schilderbedrijven etc.) bij inkooptrajecten en is verboden onder de Mededingingswet, omdat het de concurrentie belemmert. Het betreft in feite afspraken tussen bijvoorbeeld aannemers over de verdeling van opdrachten. Een bekend voorbeeld van bid-rigging vormt de Nederlandse bouwfraude, waarin de NMa miljoenen aan boetes aan bouwbedrijven heeft opgelegd. Bij bid-rigging worden prijzen doorgaans kunstmatig hoog gehouden waardoor inkopers een te hoge prijs betalen. Door het herkennen van bid-rigging kunnen inkopende partijen, zoals woningcorporaties en gemeenten kosten beperken door hiertegen op te treden. Er kan bijvoorbeeld overwogen worden een klacht bij de NMa in de te dienen en een civiele procedure te starten om eventuele geleden schade ten gevolge van de bid-rigging terug te vorderen. 

 

Hoewel de NMa-brochure gericht is op inkopers, is het voor aannemers en leveranciers van belang dat uit de brochure kan worden afgeleid op welke signalen de NMa let om bid-rigging te herkennen. Aanbieders kunnen bijvoorbeeld een zogenaamd compliance programma instellen - voor zover zij dat nog niet hebben gedaan - om bid-rigging te voorkomen en de  risico's van de oplegging van boetes door de NMa en de vordering van schadevergoeding enigszins te beperken. Een dergelijk programma sensibiliseert de werknemers van een onderneming om overeenkomstig de wetgeving te handelen. De signalen die de NMa in haar brochure beschrijft kunnen behulpzaam zijn bij het opstellen van een compliance programma. Zo kan het vaak bijeenkomen met concurrenten aanbieders, zeker vlak voor een aanbesteding, een signaal zijn dan sprake is van bid-rigging door aanbieders.

 

Signalen van bid-rigging

De meest voorkomende vormen van bid-rigging zijn het terugtrekken of niet bieden door aanbieders, het bewust bieden van een hogere prijs, het hanteren van ongunstige voorwaarden in het bod en het afspreken van rotatiesystemen of marktverdelingen.

 

De NMa geeft in haar brochure aan dat bid-rigging kan worden afgeleid uit de gedragingen van aanbieders, de aanbestedingsdocumenten, de prijs van aanbiedingen en (publieke) uitlatingen van aanbieders.

 

De volgende gedragingen kunnen duiden op bid-rigging:

• dezelfde aanbieder wint altijd een bepaald type opdracht;
• aanbieders trekken zich om onverklaarbare redenen terug uit een aanbesteding;
• de winnaar accepteert de opdracht niet of trekt zich terug voordat de opdracht wordt gegund;
• een aanbieder die zelden meedoet aan een inkooptraject wint altijd als hij wel meedoet;
• één of meer concurrenten doen een gezamenlijk bod, terwijl ten minste 1 van hen de opdracht makkelijk alleen kan uitvoeren;
• aanbieders hebben vlak voor een deadline gezamenlijke vergaderingen.

 

Ook de aanbestedingsstukken kunnen een bron vormen van signalen voor bid-rigging. Aanbestedingsstukken van verschillende aanbieders met dezelfde lay-out, dezelfde spelfouten, hetzelfde woordgebruik, en dezelfde (foute) berekeningen kunnen een indicatie vormen voor bid-rigging.

 

Ten derde kan bid-rigging blijken uit prijzen, doordat:

• aanbieders bijvoorbeeld vergelijkbare prijzen hanteren, terwijl ze voorheen verschillend waren;
• aanbieders prijsverhogingen doorvoeren zonder dat hier een aanleiding voor is, zoals kostentoename;
• aanbieders kortingen afschaffen om onverklaarbare redenen;
• er een groot verschil bestaat in prijs tussen de winnaar en de overige aanbieders.

 

Ten vierde kunnen ook (publieke) uitlatingen van aannemers of leveranciers wijzen op bid-rigging. Verklaringen dat met concurrenten overeenstemming is bereikt over het wel of niet inschrijven bij een aanbesteding of het hanteren van bepaalde prijzen kunnen op samenspanning wijzen. Dit geldt ook voor verklaringen dat in vergaderingen van branche-organisaties (referentie)prijzen of sectorpijzen zijn vastgesteld.

 

Vermijden van bid-rigging door inkopers

In haar brochure geeft de NMa praktische tips aan inkopers om bid-rigging door aannemers en leveranciers te vermijden. Een goede kennis van de markt kan inkopers helpen. Veranderingen vallen vaak op indien inkopers zich bewust zijn van bijvoorbeeld de marktprijzen en het aantal aanbieders. Het is voor aanbieders van belang hier bewust van te zijn. Voorts kunnen ook het opsplitsen van de opdracht in percelen, het zo mogelijk beperken van de informatie over de identiteit van de inschrijvers en het winnende bod en het beperken van informatiebijeenkomsten waar aanbieders elkaar tegenkomen methoden voor inkopers om bid-rigging te vermijden.  

 

Maatregelen voor aanbieders

Uit de NMa brochure kan worden afgeleid dat de NMa prioriteit geeft aan het opsporen van bid-rigging. Voor aanbieders, en met name de leidinggevenden en werknemers op de salesafdelingen, lijkt het daarom van belang waakzaam te zijn voor signalen van bid-rigging om bid-rigging te voorkomen. Dit kan bijvoorbeeld met behulp van een compliance programma. De hoge boetes die de NMa kan opleggen voor bid-rigging (welke voor ondernemingen kunnen oplopen tot maximaal 10% van de omzet van de onderneming en voor natuurlijke personen tot maximaal EUR 450.000) alsmede mogelijke schadeclaims kunnen zo worden voorkomen, dan wel zoveel mogelijk worden beperkt. Indien een onderneming zich schuldig heeft gemaakt aan bid-rigging kan eventueel clementie worden aangevraagd bij de NMa.

 

Ontdekking door inkopers

In haar brochure geeft de NMa naast praktische tips voor inkopers voor de herkenning van bid-rigging ook aan hoe bid-rigging door inkopers ontdekt kan worden. Indien inkopers vermoeden het slachtoffer te zijn geworden van bid-rigging, hebben zij meerdere mogelijkheden om actie te ondernemen, waaronder het indienen van een klacht bij de NMa. Deze kan een onderzoek starten en afhankelijk van de uitkomst van haar onderzoek boetes kan opleggen aan de samenspannende ondernemingen. Een andere mogelijkheid is het aanspannen van een civiele procedure om de geleden schade geleden ten gevolge van de bid-rigging terug te vorderen.

 

Indien u vermoedt als inkoper of als aanbieder betrokken te zijn bij bid-rigging, adviseren wij u contact op te nemen met uw vaste contactpersoon bij AKD of een van de leden van de praktijkgroep Europees en mededingingsrecht. Wij kunnen dan de te nemen stappen met u bespreken.